Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı • Bildiri Özetleri Kitabı
Konu 9 • Bildiri #40
Delta Sulak Alanlarında Besin Ağı Dinamikleri
1 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
2 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü
* Sorumlu Yazar: emresndk1717@gmail.com
Özet
Deltalar, nehirler tarafından taşınan tortu, organik ve inorganik maddelerin denizle buluştuğu yerlerde birikmesiyle oluşur. Birikintilerin zamanla üzerlerindeki basınç etkisiyle sıkışması sonucunda delta tabakalaşması artar ve geniş tortul birikimi devam eder. Deltalar tatlı suyun denizle buluştuğu farklı habitat türlerin iç içe geçtiği tampon bölgeler olup biyoçeşitliliğin yüksek olduğu ekosistemlerdir. Nehirler üzerindeki fiziksel bariyerlerin deltaya gelen karasal girdileri sınırlaması, tatlı su girişinin azalması, artan insan kaynaklı kirlilik yükleri, deltalar üzerindeki önemli baskılar arasında yer alır. Baskılar tür sayısından ziyade mevcut türlerin besin kaynaklarını ve besin ağındaki yerini değiştirebilir. Besin ağındaki canlıların kullandığı enerji kaynaklarındaki ve trofik pozisyonlarındaki değişiklik kararlı karbon (δ¹³C) ve azot izotop (δ¹⁵N) analizleri ile anlaşılabilmektedir. Bu çalışmada çeşitli ölçeklerdeki delta ekosistem besin ağlarında insan sebepli etkiler nedeniyle oluşan değişikliklerin önemine dikkat çekilmek istenmiştir. Nil’de Asvan Barajı’ndan sonra deltaya organik madde, mineral ve inorganik besin tuzu taşınamadığı için kıyı balıkçılığı bitme noktasına gelmiş, on yıllar sonra kıyı balıkçılığının büyük ölçüde insan kaynaklı azota dayandığı raporlanmıştır. Avrupa’da Gironde deltalarında yapılan çalışmalar, nehir ile deniz arasındaki bağlantısallığın önemi ve istilacı türlerin besin ağı yapısındaki rolünü ortaya koymaktadır. Türkiye’de ise Karamenderes Nehri’nde yapılan çalışmalara göre istilacı Carassius gibelio türünün besin ağında geniş bir izotopik niş aralığına sahip olduğu ve tuzluluğun arttığı nehir ağzında bol olarak bulunduğu kaydedilmiştir. Deltalar, antropojenik baskıya karşı hızlı tepki veren hassas ekosistemlerdir. Bu etkiler besin ağlarının yapısında gözlenebilir. Kararlı izotoplar bu etkileri görmek için iyi bir araçtır. Besin ağlarındaki enerji kaynakları, canlıların trofik pozisyonları ve niş alanları gibi fonksiyonel bilgiler delta ekosistemlerinin izlenmesi, onarılması ve korunması için önemlidir.
Anahtar Kelimeler:
Delta sulak alanları, Kararlı izotoplar, besin ağı dinamikleri, antropojenik etkiler
Abstract
Deltas are formed by the accumulation of sediment carried by rivers, where organic and inorganic materials meet the sea. As the deposits become compacted over time due to the pressure on them, delta stratification increases and the extensive sediment accumulation continues. Deltas are buffer zones where different types of habitats intersect, and they are ecosystems with high biodiversity, where freshwater meets the sea. The physical barriers on rivers limiting terrestrial inputs to the delta, the decrease in freshwater inflow, and the increasing anthropogenic pollution loads are among the significant pressures on deltas. Pressures can change the food sources and positions of existing species in the food web rather than the number of species. Changes in the energy sources and trophic positions of organisms in the food web can be understood through stable carbon (δ¹³C) and nitrogen isotope (δ¹⁵N) analyses. In this study, the importance of changes caused by human-induced effects in food webs of delta ecosystems at various scales has been emphasized. In the Nile example, after the Aswan Dam, the transport of organic matter, minerals, and inorganic nutrients to the delta ceased, leading to the near extinction of coastal fishing. Decades later, it was reported that coastal fishing largely relied on human-induced nitrogen. Studies conducted in the Gironde deltas of Europe highlight the importance of connectivity between rivers and the sea, as well as the role of invasive species in the food web structure. In Türkiye, studies conducted on the Karamenderes River have recorded that the invasive species Carassius gibelio has a wide isotopic niche range in the food web and is abundant at the river mouth where salinity increases. Deltas are sensitive ecosystems that respond quickly to anthropogenic pressure. The structure of food webs reveals these effects. Stable isotopes are a useful tool for observing these effects. Functional information such as energy sources in food webs, organisms' trophic positions, and niche areas is important for the monitoring, restoration, and conservation of delta ecosystems.
Keywords: Delta wetland, Stable isotopes, food web dynamics, anthropogenic impacts
Bu Bildiriye Atıf Yapmak İçin (Cite as):
SANDIK, E. (2026). Delta Sulak Alanlarında Besin Ağı Dinamikleri. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 9: İstilacı Türler ve Ekolojik Dayanıklılık Sorunları (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.23819660
SANDIK, E. (2026). Delta Sulak Alanlarında Besin Ağı Dinamikleri. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 9: İstilacı Türler ve Ekolojik Dayanıklılık Sorunları (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.23819660