Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı • Bildiri Özetleri Kitabı
Konu 10 • Bildiri #4
Batı Ege Havzalarında İklim Ekstrem Olaylarının Zamansal ve Mekânsal Değişimi: Sıcak Hava Dalgaları, Kuraklık ve Birleşik Olaylar
1 Bağımsız Araştırmacı
2 İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi, Coğrafya Bölümü
3 Balıkesir Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü
* Sorumlu Yazar: m.mustafaozdel@gmail.com
Özet (Türkçe)
Akdeniz ikliminin etkili olduğu Batı Ege Havzaları, artan sıcaklık eğilimleri ve hidroklimatik değişimler nedeniyle iklim değişikliğine karşı duyarlı bölgeler arasında yer almaktadır. Sıcak hava dalgaları ve kuraklık olaylarının sıklık, süre ve şiddetindeki değişimler, özellikle hidrolojik rejimi iklim koşullarına bağlı olan sulak alan ekosistemleri üzerinde önemli baskılar oluşturabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Batı Ege Havzalarında sıcak hava dalgaları, kuraklık ve bu iki ekstrem olayın eş zamanlı gerçekleştiği birleşik kuraklık ve sıcak hava dalgası (Compound Drought and Heatwave, CDHW) olaylarının zamansal ve mekânsal değişimlerini belirlemek, ekstrem iklim göstergelerini hidrolojik değişimlerle ilişkilendirmek ve söz konusu değişimlerin sulak alanlar açısından oluşturabileceği iklim kaynaklı baskıları değerlendirmektir. Çalışma alanı Kuzey Ege, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes havzalarını kapsamaktadır. Analizler, havzalarda yer alan 23 meteoroloji istasyonunun 1975–2025 dönemine ait günlük sıcaklık ve yağış verileri ile Altıncı İklim Modelleri Karşılaştırma Projesi (CMIP6) kapsamında sunulan MIROC6 modelinin SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 senaryolarına dayalı gelecek dönem iklim projeksiyonları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Sıcak hava dalgalarının özelliklerinin belirlenmesinde sıcak hava dalgası sıklığı (Heat Wave Frequency, HWF), en uzun sıcak hava dalgası süresi (Heat Wave Duration, HWD), toplam sıcak hava dalgası gün sayısı (Heat Wave Total Days, HWTD), kümülatif sıcak hava dalgası şiddeti (Cumulative Heat Wave Intensity, HWI_cum) ve sıcak dönem süre indeksi (Warm Spell Duration Index, WSDI) kullanılmıştır. Kuraklık koşulları, Thornthwaite yöntemiyle hesaplanan potansiyel evapotranspirasyona dayalı Standartlaştırılmış Yağış Evapotranspirasyon İndeksi (Standardized Precipitation Evapotranspiration Index, SPEI) ile SPEI-3 ve SPEI-12 zaman ölçeklerinde değerlendirilmiştir. Sıcak hava dalgası ve kuraklık koşullarının eş zamanlı etkileri ise CDHW göstergeleri kullanılarak analiz edilmiştir. Zamansal eğilimlerin belirlenmesinde Mann–Kendall ve Trend-Free Prewhitening Mann–Kendall testleri, trend büyüklüğünün belirlenmesinde ise Sen’in eğim tahmincisi kullanılmıştır. Bulgular, Batı Ege Havzalarında sıcaklık kaynaklı ekstrem olayların 1975–2025 döneminde genel olarak artış eğilimi gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle sıcak hava dalgalarının süresi, toplam gün sayısı ve kümülatif şiddetini temsil eden göstergelerde belirgin artışlar tespit edilmiştir. Kuraklık analizlerinde, uzun dönemli hidroklimatik koşulları temsil eden SPEI-12 göstergelerinde kuraklaşma eğilimi öne çıkarken, SPEI-3 göstergelerinde daha yüksek zamansal değişkenlik belirlenmiştir. CDHW analizleri ise sıcak ve kurak koşulların eş zamanlı görülme eğilimlerinin arttığını ve bölgesel ölçekte hidroklimatik stresin güçlendiğini göstermiştir. Gelecek dönem projeksiyonlarında MIROC6 küresel iklim modeli verileri, gözlemsel verilerle uyumlu hâle getirilerek bias düzeltmesi ve istasyon ölçeğine uyarlama işlemlerinin ardından SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 senaryoları altında 2026–2099 dönemi için değerlendirilmiştir. Projeksiyon sonuçları, özellikle SSP5-8.5 senaryosunda sıcaklık kaynaklı ekstrem göstergelerin ve sıcak–kurak birleşik olayların referans döneme (1975–2025) kıyasla belirgin biçimde artabileceğine işaret etmektedir. Bulgular, Batı Ege Havzalarında iklim değişikliğinin sulak alan sistemleri üzerindeki hidroklimatik baskılarının belirlenmesi, havza ölçekli su kaynakları yönetiminin geliştirilmesi ve iklim değişikliğine uyum stratejilerinin oluşturulması açısından önemli bir bilimsel temel sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Batı Ege Havzaları, Sıcak Hava Dalgaları, Kuraklık, Birleşik Ekstrem Olaylar, İklim Değişikliği, Sulak Alanlar
Abstract (English)
The Western Aegean Basins, where the Mediterranean climate is prevalent, are among the regions sensitive to climate change due to increasing temperature trends and hydroclimatic changes. Changes in the frequency, duration, and intensity of heatwaves and drought events may exert significant pressures on wetland ecosystems, particularly those whose hydrological regimes are dependent on climatic conditions. The aim of this study is to determine the temporal and spatial changes in heatwaves, drought, and compound drought and heatwave (CDHW) events, in which these two extreme events occur simultaneously, in the Western Aegean Basins; to relate extreme climate indicators to hydrological changes; and to assess the potential climate-induced pressures of these changes on wetlands. The study area encompasses the North Aegean, Gediz, Küçük Menderes, and Büyük Menderes basins. The analyses were conducted using daily temperature and precipitation data for the period 1975–2025 from 23 meteorological stations located within the basins, together with future climate projections based on the MIROC6 model under the SSP2-4.5 and SSP5-8.5 scenarios provided within the framework of the Coupled Model Intercomparison Project Phase 6 (CMIP6). Heatwaves were characterized using Heat Wave Frequency (HWF), Heat Wave Duration (HWD), Heat Wave Total Days (HWTD), Cumulative Heat Wave Intensity (HWI_cum), and the Warm Spell Duration Index (WSDI). Drought conditions were assessed using the Standardized Precipitation Evapotranspiration Index (SPEI), based on potential evapotranspiration calculated using the Thornthwaite method, at 3- and 12-month timescales (SPEI-3 and SPEI-12). The concurrent effects of heatwave and drought conditions were analyzed using CDHW indicators. Temporal trends were determined using the Mann–Kendall and Trend-Free Prewhitening Mann–Kendall tests, while Sen’s slope estimator was used to determine the magnitude of trends. The findings revealed that temperature-related extreme events in the Western Aegean Basins generally exhibited increasing trends during the 1975–2025 period. Pronounced increases were detected particularly in indicators representing the duration, total number of days, and cumulative intensity of heatwaves. In the drought analyses, drying trends were prominent in SPEI-12 indicators representing long-term hydroclimatic conditions, whereas greater temporal variability was identified in SPEI-3 indicators. CDHW analyses indicated an increasing tendency for the simultaneous occurrence of hot and dry conditions and a strengthening of hydroclimatic stress at the regional scale. For future projections, MIROC6 global climate model data were evaluated for the 2026–2099 period under the SSP2-4.5 and SSP5-8.5 scenarios after bias correction and downscaling to the station scale to ensure consistency with observational data. The projection results indicate that, particularly under the SSP5-8.5 scenario, temperature-related extreme indicators and compound hot–dry events may increase substantially compared with the reference period (1975–2025). The findings provide an important scientific basis for identifying the hydroclimatic pressures of climate change on wetland systems in the Western Aegean Basins, improving basin-scale water resources management, and developing climate change adaptation strategies.
Keywords: Western Aegean Basins, Heatwaves, Drought, Compound Extreme Events, Climate Change, Wetlands
Bu Bildiriye Atıf Yapmak İçin (Cite as):
Özdel, M. (2026). Batı Ege Havzalarında İklim Ekstrem Olaylarının Zamansal ve Mekânsal Değişimi: Sıcak Hava Dalgaları, Kuraklık ve Birleşik Olaylar. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 10: İklim Değişikliği, Kuraklık ve Ekstrem Olayların Etkileri (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.XXXXXXX (Zenodo İndeksleme Sürecinde)
Özdel, M. (2026). Batı Ege Havzalarında İklim Ekstrem Olaylarının Zamansal ve Mekânsal Değişimi: Sıcak Hava Dalgaları, Kuraklık ve Birleşik Olaylar. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 10: İklim Değişikliği, Kuraklık ve Ekstrem Olayların Etkileri (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.XXXXXXX (Zenodo İndeksleme Sürecinde)