Güneydoğu Toroslar’ın en yüksek kesimini oluşturan Buzul (Cilo) Dağları, Türkiye’de güncel buzulların yoğun olarak bulunduğu yüksek dağlık alanlardan biridir. Kuvaterner boyunca tekrarlanan buzullaşmalarla şekillenen saha; güncel buzullar, sirkler, tekne vadiler ve morenlerle karakterize edilmektedir. Son yüzyılda hızlanan iklim değişikliği, Cilo buzullarında belirgin alan ve uzunluk kayıplarına yol açmış, tarihsel kayıtlar ve uzaktan algılama verileri buzullardaki gerilemenin sürekliliğini ortaya koymuştur. Buzulların gerilemesiyle açığa çıkan yüzeylerde moren stabilitesizliği, yüzeysel erozyon, kütle hareketleri ve flüvyoglasyal süreçlerin etkinleşmesi, yüksek dağ ortamında paraglasyal yeniden düzenlenmeyi hızlandırmaktadır. Bununla birlikte son yıllarda dağcılık, doğa yürüyüşü, kamp ve diğer rekreasyonel faaliyetlerin yoğunlaşması, bu hassas yüksek dağ ortamı üzerindeki antropojenik baskıyı artırmaktadır.
Bu çalışmada Cilo Dağları’ndaki güncel buzulların Antroposen dönemindeki değişiminin belirlenmesi ve iklim kaynaklı deglasyasyon ile artan turizm baskısının çevresel jeomorfoloji üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada tarihsel kayıtlar, arazi gözlemleri, yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri, insansız hava aracı görüntüleri ve Coğrafi Bilgi Sistemleri tabanlı analizlerden yararlanılmıştır. Orta Uludoruk Buzulu üzerinde gerçekleştirilen karşılaştırmalar, buzul alanının 2009’da yaklaşık 340.000 m²’den 2024’te 240.000 m²’ye gerilediğini ve son 15 yılda yaklaşık %28 oranında alan kaybı ile 100 m uzunluk kaybı meydana geldiğini göstermektedir. Bu bulgular, Cilo Dağları’nda uzun süredir devam eden buzul gerilemesinin günümüzde de sürdüğünü göstermektedir. Deglasyasyonla açığa çıkan yüzeylerin jeomorfolojik olarak yeniden düzenlenmesi ve artan rekreasyonel kullanımın oluşturduğu antropojenik baskı birlikte değerlendirildiğinde, Cilo Dağları’nın iklim değişikliği ve insan faaliyetlerine karşı oldukça hassas bir yüksek dağ sistemi olduğu görülmektedir. Bu nedenle sahanın jeomorfolojik mirasın korunması ve sürdürülebilir turizm ilkeleri doğrultusunda izlenmesi gerekmektedir.
Bu çalışma, TÜBİTAK 122Y360 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

The Buzul (Cilo) Mountains, forming the highest part of the Southeastern Taurus Mountains, are among the high-mountain areas of Türkiye with the greatest concentration of present-day glaciers. Shaped by repeated glaciations throughout the Quaternary, the area is characterized by modern glaciers, cirques, U-shaped valleys, and moraines. Accelerating climate change over the last century has resulted in substantial losses in the area and length of the Cilo glaciers, while historical records and remote-sensing data demonstrate the persistence of glacier retreat. On surfaces exposed by glacier recession, increasing moraine instability, surface erosion, mass movements, and glaciofluvial processes are accelerating paraglacial readjustment within the high-mountain environment. In addition, the recent intensification of mountaineering, hiking, camping, and other recreational activities has increased anthropogenic pressure on this sensitive high-mountain environment.
This study aims to determine changes in the present-day glaciers of the Cilo Mountains during the Anthropocene and to assess the effects of climate-driven deglaciation and increasing tourism pressure on environmental geomorphology. The study employs historical records, field observations, high-resolution satellite imagery, unmanned aerial vehicle (UAV) imagery, and Geographic Information Systems (GIS)-based analyses. Comparisons conducted for the Orta Uludoruk Glacier indicate that its area decreased from approximately 340,000 m² in 2009 to 240,000 m² in 2024, corresponding to an area loss of approximately 28% and a reduction in glacier length of 100 m over the last 15 years. These findings demonstrate that the long-term retreat of glaciers in the Cilo Mountains is continuing at present. Considering the geomorphological readjustment of surfaces exposed by deglaciation together with the anthropogenic pressure associated with increasing recreational use, the Cilo Mountains represent a highly sensitive high-mountain system vulnerable to both climate change and human activities. Therefore, systematic monitoring of the area is required within a framework that prioritizes the conservation of geomorphological heritage and the principles of sustainable tourism.
This study was supported by TÜBİTAK under Project No. 122Y360.