Hakkâri’nin Yüksekova ilçesinde, İkiyaka (Sat) Dağları üzerinde yaklaşık 3400 m yükseltide yer alan Sat Buzul Gölleri, Kuvaterner buzullaşmaları sonucunda şekillenmiş Türkiye’nin önemli yüksek dağ sulak alan sistemlerinden biridir. Çok sayıdaki buzul gölü, sirkler, tekne vadiler ve morenlerle karakterize edilen saha, geçmiş buzullaşmaların belirgin jeomorfolojik izlerini korumaktadır. Bununla birlikte son yıllarda bölgedeki güncel buzulların hızlı biçimde gerilemesi, kar örtüsünün süre ve kalınlığındaki değişimler ile yüksek dağ ortamında etkili olan güncel periglasyal ve paraglasyal süreçler, sahanın çevresel jeomorfolojik özelliklerinde belirgin değişimlere yol açmaktadır. Sat Dağları’ndaki Geverok Buzulu başta olmak üzere güncel buzullarda farklı dönemlerde belirlenen önemli alan ve uzunluk kayıpları, bölgenin iklim değişikliğine karşı yüksek duyarlılığını ortaya koymaktadır.
Buna ek olarak son yıllarda Sat Buzul Gölleri ve çevresinin turizm ve rekreasyon amaçlı kullanımının artması, doğal alanlar üzerindeki antropojenik baskıyı belirgin biçimde artırmaktadır. Özellikle Sat Buzul Gölleri’nde düzenlenen Cilo Fest kapsamında çok kısa bir zaman aralığında on binlerce ziyaretçinin alanda yoğunlaşması, yüksek dağ ortamı üzerinde önemli bir rekreasyon baskısı oluşturmaktadır. Nitekim 2024 yılında iki gün süren festivale yaklaşık 30.000 kişinin katılması; kamp, doğa yürüyüşü, rafting, kano ve çeşitli doğa sporlarının göller ve yakın çevresinde yoğunlaşmasına neden olmuştur.
Bu çalışmada Sat Buzul Gölleri ve yakın çevresinde iklim değişikliği ile rekreasyonel faaliyetlerin birlikte tetiklediği çevresel jeomorfolojik değişimlerin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırmada arazi gözlemleri, insansız hava aracı görüntüleri, yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri ve Coğrafi Bilgi Sistemleri tabanlı jeomorfolojik analizlerden yararlanılmıştır. Bulgular, buzul ve kar örtüsündeki azalmayla birlikte yüksek dağ ortamında yüzeylerin yeniden düzenlendiğini; göl kıyıları ve yakın çevresinde ise yoğun insan kullanımına bağlı olarak yüzey bozulması, bitki örtüsü kaybı, patika gelişimi ve sediment hareketliliğinin belirginleştiğini göstermektedir. Özellikle kısa süreli ancak çok yoğun ziyaretçi akışı, hassas göl kıyıları ve yakın çevresindeki antropojenik etkinin dönemsel olarak belirgin ölçüde artmasına neden olmaktadır. Doğal ve antropojenik süreçlerin birlikte etkili olduğu Sat Buzul Gölleri, iklim değişikliği ve artan rekreasyon baskısına karşı hassas bir jeomorfolojik ve ekolojik sistem niteliğindedir. Bu nedenle sahanın jeomorfolojik miras, sulak alan ekosistemi ve sürdürülebilir kullanım ilkeleri doğrultusunda düzenli olarak izlenmesi ve korunması gerekmektedir.
Bu çalışma, TÜBİTAK 122Y360 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

The Sat Glacial Lakes, located at an elevation of approximately 3,400 m in the İkiyaka (Sat) Mountains within the Yüksekova district of Hakkâri, constitute one of Türkiye’s important high-mountain wetland systems shaped by Quaternary glaciations. Characterized by numerous glacial lakes, cirques, U-shaped valleys, and moraines, the area preserves prominent geomorphological evidence of past glaciations. In recent years, however, the rapid retreat of present-day glaciers, changes in the duration and thickness of snow cover, and ongoing periglacial and paraglacial processes in the high-mountain environment have led to marked changes in the environmental geomorphological characteristics of the area. Significant losses in glacier area and length documented over different periods, particularly for the Geverok Glacier in the Sat Mountains, highlight the high sensitivity of the region to climate change.
In addition, the increasing use of the Sat Glacial Lakes and their surroundings for tourism and recreation in recent years has substantially intensified anthropogenic pressure on the natural environment. In particular, the concentration of tens of thousands of visitors within a very short period during Cilo Fest, held at the Sat Glacial Lakes, creates considerable recreational pressure on this sensitive high-mountain environment. In 2024, approximately 30,000 people attended the two-day festival, resulting in an intense concentration of camping, hiking, rafting, canoeing, and various outdoor sports in and around the lakes.
This study aims to identify the environmental geomorphological changes jointly triggered by climate change and recreational activities in and around the Sat Glacial Lakes. The research employs field observations, unmanned aerial vehicle (UAV) imagery, high-resolution satellite imagery, and Geographic Information Systems (GIS)-based geomorphological analyses. The findings indicate that reductions in glacier and snow cover are accompanied by the readjustment of surfaces within the high-mountain environment, while intensive human use along the lakeshores and their immediate surroundings has resulted in increasingly evident surface disturbance, vegetation loss, trail development, and sediment mobilization. In particular, short-term but highly concentrated visitor influxes periodically intensify anthropogenic impacts on sensitive lakeshore environments and adjacent areas. The Sat Glacial Lakes, where natural and anthropogenic processes interact, therefore represent a geomorphologically and ecologically sensitive system that is particularly vulnerable to climate change and increasing recreational pressure. Accordingly, regular monitoring and protection of the area are required within an integrated framework based on the conservation of geomorphological heritage and wetland ecosystems and the principles of sustainable use.
This study was supported by TÜBİTAK under Project No. 122Y360.