Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı • Bildiri Özetleri Kitabı
Konu 12 • Bildiri #28
Sulak Alanlara Yönelik Sosyo-Ekolojik Risk Okuryazarlığı Ölçeğinin Geliştirilmesi: Antroposen Perspektifinde Bir Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
1 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
* Sorumlu Yazar: deryagirgin@comu.edu.tr
Özet (Türkçe)
Sulak alanlar; biyolojik çeşitlilik, su döngüsünün düzenlenmesi, karbon depolama, taşkın kontrolü, kıyı koruma ve ekosistem dengesi açısından kritik öneme sahip sosyo-ekolojik sistemlerdir. Ancak Antroposen çağında hızlanan insan faaliyetleri, iklim değişikliği, arazi kullanım dönüşümleri, kentsel yayılma, tarımsal yoğunlaşma, turizm baskısı, sanayi faaliyetleri, hidromorfolojik müdahaleler, su kalitesindeki bozulma, habitat parçalanması ve biyoçeşitlilik kaybı sulak alanları çok boyutlu ekolojik risklerle karşı karşıya bırakmaktadır. Bu nedenle sulak alanların korunması ve sürdürülebilir yönetimi yalnızca ekolojik göstergelerle değil, bireylerin bu riskleri anlama, yorumlama ve eğitimsel eyleme dönüştürme kapasiteleriyle birlikte ele alınmalıdır.
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının sulak alanlara ilişkin sosyo-ekolojik risk okuryazarlığını değerlendirmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek ve doğrulamaktır. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında metodolojik ölçek geliştirme ve psikometrik doğrulama çalışması olarak tasarlanmıştır. Ölçme aracının madde havuzu; sulak alan ekosistem hizmetleri, Antroposen kaynaklı insan baskıları, iklim değişikliği ve hidro-ekolojik kırılganlık, koruma-kullanma dengesi, yönetişim algısı ve eğitimsel eylem yeterliği boyutları temel alınarak oluşturulacaktır. Madde havuzu, çevre eğitimi, coğrafya eğitimi, eğitim programları ve öğretim ile ölçme-değerlendirme alanlarından uzman görüşlerine sunularak kapsam geçerliği açısından değerlendirilecektir.
Uzman görüşleri doğrultusunda düzenlenen ölçek formu öğretmen adaylarına uygulanacak; elde edilen veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilecektir. Ölçeğin güvenirliği Cronbach alfa, McDonald omega, bileşik güvenirlik ve madde-toplam korelasyonları aracılığıyla incelenecektir. Ayrıca yakınsak ve ayırt edici geçerlik kanıtları değerlendirilecek; model uyum indeksleri üzerinden ölçeğin faktör yapısı test edilecektir. Ölçeğin psikometrik özellikleri ortaya konulduktan sonra öğretmen adaylarının sulak alan sosyo-ekolojik risk okuryazarlığı düzeyleri cinsiyet, bölüm, sınıf düzeyi, çevre eğitimi alma durumu ve sulak alan deneyimi gibi değişkenler açısından betimsel ve karşılaştırmalı analizlerle incelenecektir.
Çalışmanın, sulak alanların korunması ve sürdürülebilir yönetimi konusunda öğretmen adaylarının bilgi, farkındalık, risk algısı ve eğitimsel eylem yeterliklerini görünür kılması beklenmektedir. Bu yönüyle araştırmanın, Antroposen çağında sulak alanların korunmasına yönelik toplumsal farkındalık, sürdürülebilirlik eğitimi ve eğitimsel kapasite geliştirme süreçlerine katkı sunacağı düşünülmektedir.
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının sulak alanlara ilişkin sosyo-ekolojik risk okuryazarlığını değerlendirmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek ve doğrulamaktır. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında metodolojik ölçek geliştirme ve psikometrik doğrulama çalışması olarak tasarlanmıştır. Ölçme aracının madde havuzu; sulak alan ekosistem hizmetleri, Antroposen kaynaklı insan baskıları, iklim değişikliği ve hidro-ekolojik kırılganlık, koruma-kullanma dengesi, yönetişim algısı ve eğitimsel eylem yeterliği boyutları temel alınarak oluşturulacaktır. Madde havuzu, çevre eğitimi, coğrafya eğitimi, eğitim programları ve öğretim ile ölçme-değerlendirme alanlarından uzman görüşlerine sunularak kapsam geçerliği açısından değerlendirilecektir.
Uzman görüşleri doğrultusunda düzenlenen ölçek formu öğretmen adaylarına uygulanacak; elde edilen veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilecektir. Ölçeğin güvenirliği Cronbach alfa, McDonald omega, bileşik güvenirlik ve madde-toplam korelasyonları aracılığıyla incelenecektir. Ayrıca yakınsak ve ayırt edici geçerlik kanıtları değerlendirilecek; model uyum indeksleri üzerinden ölçeğin faktör yapısı test edilecektir. Ölçeğin psikometrik özellikleri ortaya konulduktan sonra öğretmen adaylarının sulak alan sosyo-ekolojik risk okuryazarlığı düzeyleri cinsiyet, bölüm, sınıf düzeyi, çevre eğitimi alma durumu ve sulak alan deneyimi gibi değişkenler açısından betimsel ve karşılaştırmalı analizlerle incelenecektir.
Çalışmanın, sulak alanların korunması ve sürdürülebilir yönetimi konusunda öğretmen adaylarının bilgi, farkındalık, risk algısı ve eğitimsel eylem yeterliklerini görünür kılması beklenmektedir. Bu yönüyle araştırmanın, Antroposen çağında sulak alanların korunmasına yönelik toplumsal farkındalık, sürdürülebilirlik eğitimi ve eğitimsel kapasite geliştirme süreçlerine katkı sunacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sulak alanlar; Antroposen; sosyo-ekolojik risk okuryazarlığı; ölçek geliştirme; psikometrik doğrulama; öğretmen adayları; sürdürülebilirlik eğitimi.
Bu Bildiriye Atıf Yapmak İçin (Cite as):
Girgin, D. (2026). Sulak Alanlara Yönelik Sosyo-Ekolojik Risk Okuryazarlığı Ölçeğinin Geliştirilmesi: Antroposen Perspektifinde Bir Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 12: Ekolojik Risk Analizi ve Kırılganlık Değerlendirmeleri (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.XXXXXXX (Zenodo İndeksleme Sürecinde)
Girgin, D. (2026). Sulak Alanlara Yönelik Sosyo-Ekolojik Risk Okuryazarlığı Ölçeğinin Geliştirilmesi: Antroposen Perspektifinde Bir Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 12: Ekolojik Risk Analizi ve Kırılganlık Değerlendirmeleri (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.XXXXXXX (Zenodo İndeksleme Sürecinde)