Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı • Bildiri Özetleri Kitabı Konu 17 • Bildiri #23
KONU 17: CBS, Uzaktan Algılama ve Mekânsal Analiz Uygulamaları Sözlü Bildiri
Sözlü Bildiri BİLDİRİ ID: #23

Amik Gölü Havzası'nda Antroposenik Müdahaleler: Jeomorfolojik Dönüşüm, Taşkın Riski ve Çevresel Sonuçların Değerlendirilmesi

Ergin Canpolat1*, Mahsum BOZDOĞAN2

1 Hatay Mustafa Kemal University

2 Istanbul University

* Sorumlu Yazar: ergincanpolat@gmail.com

Özet (Türkçe)
Hatay ili sınırları içerisindeki Amik Gölü, Afrika, Arabistan ve Anadolu plakalarının kontak noktasında tektonik hareketler sonucu oluşmuş ve doğal olarak taşkına yatkın bir ova olan Amik Ovası'nda yer almaktadır. Amik Gölü'nün su varlığı, yakın çevredeki klimatik özelliklere ve üzerinde yer aldığı ovanın jeomorfolojik özelliklerine bağlı olarak yıldan yıla değişiklikler göstermesine karşın en büyük değişiklikler 1950'li yıllar ile birlikte başlayan Antropojenik müdahalelerle olmuştur. Amik Gölü, doğal süreçler ile antropojenik müdahaleler arasındaki karmaşık etkileşimin en somut örneklerinden birini sunmaktadır. 1950’de başlatılan ve 1972’de tamamlanan kurutma projesi ile çok sayıda kanal açılmış, mevcut akarsu kanalları genişletilmiş ve derinleştirilmiş böylece Amik Gölü büyük oranda ortadan kaldırılmıştır. Göle yapılan müdahale ova tabanında kalıcı topografik ve hidrolojik değişimlere yol açmıştır. Ancak göl tabanının düşük kotlu yapısı (82 m ve altı) ile bu çukurluğun sularını tahliye eden Küçük Asi Nehri kanalının yetersiz eğimi, Amik Gölü çukurluğuna yönlendirilmiş olan drenaj kanalları, yoğun yağış dönemlerinde suların tahliye edilememesine neden olmaktadır. Bunu sonucunda ise Amik Gölü'nün yaklaşık olarak en derin kısmına inşaa edilmiş Hatay Havalimanı ve bağlantı yolları ile kot seviyesi düşük olan tarım alanları, yerleşim sahaları zaman zaman su altında kalmaktadır. Bu durum özellikle 2001, 2012, 2018-2019 ve son olarak 2025-2026 kış aylarında geniş tarım sahaları ile yerleşim bölgeleri sular altında kalmasıyla afet boyutuna dönüşmüştür. Saha, 2023 depremleri sonrasında özellikle Hatay Havaalanı çevresinde yapılan koruma çalışmalarına karşın, halen önemli bir taşkın tehdidi altındadır.

Bu çalışmada, 1/25.000 ölçekli topoğrafya haritaları, AlosPalsar DEM, Landsat-Sentinel uydu görüntüleri, DSİ akarsu akım ve meteoroloji verileri ile sel ve taşkına yönelik arşiv belgeleri ve drone fotoğrafları kullanılmıştır. Bulgular, sıklıkla yaşanan taşkın olaylarının yerleşim yeri ve tarım alanlarını tehdit ettiğini, ovanın sel sularını tutma kapasitesinin, Antakya’yı Küçük Asi Nehri ve Büyük Asi Nehri’nin kontrolsüz taşkınlarına karşı doğal bir koruma sigortası işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Geçmiş kayıt ve bulgulardan Amik Gölü'nün önemli bir göl ekosistemi oluşturarak çok sayıda canlıya yaşam alanı oluşturduğu, gölden yapılan balıkçılık faaliyetlerinin bölge ekonomisine önemli katkılar sağladığına işaret etmektedir. Bu nedenle, 82 m kotu altındaki alanlarda beşeri faaliyetlerin sınırlandırılması ve bu sahaların kontrollü su tutma bölgelerine dönüştürülmesi önerilmektedir. Ayrıca, Suriye kaynaklı Asi Nehri ve Afrin Çayı gibi sınır aşan akarsulardan gelen fazla suların yönetimi için veri paylaşımına dayalı erken uyarı sistemlerinin hayata geçirilmesi, sürdürülebilir taşkın risk yönetimi açısından gereklidir.
Anahtar Kelimeler: Amik Ovası; Amik Gölü, Hatay Taşkın, Hatay Havaalanı
Bu Bildiriye Atıf Yapmak İçin (Cite as):
Canpolat, E. (2026). Amik Gölü Havzası'nda Antroposenik Müdahaleler: Jeomorfolojik Dönüşüm, Taşkın Riski ve Çevresel Sonuçların Değerlendirilmesi. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 17: CBS, Uzaktan Algılama ve Mekânsal Analiz Uygulamaları (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.XXXXXXX (Zenodo İndeksleme Sürecinde)