Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı • Bildiri Özetleri Kitabı
Konu 4 • Bildiri #2
İstanbul'un Küçükçekmece-Silivri İlçeleri Arasında Antropojenik Kıyı Dönüşümü: Kentsel Yayılmanın Sulak Alan Ekosistemi Üzerindeki Etkisi
1 İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü
2 İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Bölümü
3 Sakarya Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Coğrafya Bölümü
* Sorumlu Yazar: esutan@istanbul.edu.tr
Özet (Türkçe)
Kıyı sulak alanları; biyolojik çeşitliliğin korunması, karbon depolanması, su kalitesinin düzenlenmesi, taşkın kontrolü ve iklim değişikliğine uyum gibi temel ekosistem hizmetleri sunan kritik doğal sistemlerdir. Bu alanların korunmasına yönelik uluslararası en önemli hukuki çerçevelerden biri olan Ramsar Sözleşmesi, sulak alanların ekolojik karakterinin sürdürülebilir yönetim anlayışı doğrultusunda korunmasını hedeflemektedir. Buna karşın hızlı şehirleşme; sanayileşme, farklı ulaşım sistemlerinin altyapılarının gelişimi, turizm ve arazi kullanımındaki değişimler, özellikle kıyı kuşağında yer alan sulak alanlar üzerinde giderek artan antropojenik baskılar oluşturarak doğal peyzajın dönüşümünü hızlandırmaktadır.
Kıyı alanları, şehirleşme baskısının en yoğun hissedildiği ve doğal ekosistemlerin en hızlı dönüşüme uğradığı mekânsal birimler arasında yer almaktadır. Özellikle İstanbul’un Küçükçekmece ile Silivri ilçeleri arasında uzanan kıyı kesimlerinde (Küçükçekmece, Avcılar, Beylikdüzü, Büyükçekmece, Silivri) gözlenen nüfus artışı, ulaşım yatırımları, sanayi ve konut gelişimi ve turizm kıyı peyzajının yapısını önemli ölçüde değiştirmiş; sulak alanların daralmasına, kıyı alanlarının betonlaşmasına, doğal habitatların parçalanmasına ve arazi kullanım desenlerinin yeniden şekillenmesine neden olmuştur. Bu çalışma, 1985-2026 döneminde Küçükçekmece-Silivri ilçeleri arasında uzanan kıyı kesiminde meydana gelen kentsel yayılma sürecini, kıyı sulak alanlarındaki değişimleri ve buna bağlı antropojenik peyzaj dönüşümünü mekânsal ve zamansal boyutlarıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Araştırmada çok zamanlı uzaktan algılama verileri ile yardımcı mekânsal veri setlerinden yararlanılmıştır. Bu kapsamda Landsat 5, Landsat 8 ve Landsat 9 uydu görüntüleri ile SRTM Sayısal Yükseklik Modeli (DEM) kullanılarak uzun dönemli arazi kullanım değişimleri incelenmiş; Sentinel-2 görüntüleri güncel arazi örtüsü ve kıyı dinamiklerinin belirlenmesinde değerlendirilmiştir. Kentsel yayılmanın ve su yüzeylerindeki değişimin belirlenmesi amacıyla Google Earth Engine platformunda Normalize Edilmiş Fark Yapılaşma İndeksi (NDBI) ve Normalize Edilmiş Fark Su İndeksi (MNDWI) analizleri gerçekleştirilmiştir. Arazi kullanım ve arazi örtüsü değişimleri CORINE Arazi Örtüsü ve Urban Atlas veri setleri kullanılarak değerlendirilmiş; tüm veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama teknikleriyle bütüncül bir yaklaşımla analiz edilmiştir.
Çalışma sonucunda Küçükçekmece-Silivri kıyı kesiminde kentsel yayılmanın mekânsal örüntüsünün, kıyı sulak alanlarında meydana gelen zamansal değişimlerin ve antropojenik peyzaj dönüşümünün yoğunlaştığı alanların belirlenmesi hedeflenmektedir. Ayrıca kentsel gelişimin sulak alan ekosistemleri üzerindeki baskısının nicel olarak ortaya konulması ve elde edilen bulguların Ramsar Sözleşmesi'nin koruma ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın, kıyı sulak alanlarının sürdürülebilir yönetimi, ekosistem hizmetlerinin korunması, mekânsal planlama süreçleri ve iklim değişikliğine uyum politikalarının geliştirilmesine bilimsel katkı sağlaması beklenmektedir.
Kıyı alanları, şehirleşme baskısının en yoğun hissedildiği ve doğal ekosistemlerin en hızlı dönüşüme uğradığı mekânsal birimler arasında yer almaktadır. Özellikle İstanbul’un Küçükçekmece ile Silivri ilçeleri arasında uzanan kıyı kesimlerinde (Küçükçekmece, Avcılar, Beylikdüzü, Büyükçekmece, Silivri) gözlenen nüfus artışı, ulaşım yatırımları, sanayi ve konut gelişimi ve turizm kıyı peyzajının yapısını önemli ölçüde değiştirmiş; sulak alanların daralmasına, kıyı alanlarının betonlaşmasına, doğal habitatların parçalanmasına ve arazi kullanım desenlerinin yeniden şekillenmesine neden olmuştur. Bu çalışma, 1985-2026 döneminde Küçükçekmece-Silivri ilçeleri arasında uzanan kıyı kesiminde meydana gelen kentsel yayılma sürecini, kıyı sulak alanlarındaki değişimleri ve buna bağlı antropojenik peyzaj dönüşümünü mekânsal ve zamansal boyutlarıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Araştırmada çok zamanlı uzaktan algılama verileri ile yardımcı mekânsal veri setlerinden yararlanılmıştır. Bu kapsamda Landsat 5, Landsat 8 ve Landsat 9 uydu görüntüleri ile SRTM Sayısal Yükseklik Modeli (DEM) kullanılarak uzun dönemli arazi kullanım değişimleri incelenmiş; Sentinel-2 görüntüleri güncel arazi örtüsü ve kıyı dinamiklerinin belirlenmesinde değerlendirilmiştir. Kentsel yayılmanın ve su yüzeylerindeki değişimin belirlenmesi amacıyla Google Earth Engine platformunda Normalize Edilmiş Fark Yapılaşma İndeksi (NDBI) ve Normalize Edilmiş Fark Su İndeksi (MNDWI) analizleri gerçekleştirilmiştir. Arazi kullanım ve arazi örtüsü değişimleri CORINE Arazi Örtüsü ve Urban Atlas veri setleri kullanılarak değerlendirilmiş; tüm veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama teknikleriyle bütüncül bir yaklaşımla analiz edilmiştir.
Çalışma sonucunda Küçükçekmece-Silivri kıyı kesiminde kentsel yayılmanın mekânsal örüntüsünün, kıyı sulak alanlarında meydana gelen zamansal değişimlerin ve antropojenik peyzaj dönüşümünün yoğunlaştığı alanların belirlenmesi hedeflenmektedir. Ayrıca kentsel gelişimin sulak alan ekosistemleri üzerindeki baskısının nicel olarak ortaya konulması ve elde edilen bulguların Ramsar Sözleşmesi'nin koruma ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın, kıyı sulak alanlarının sürdürülebilir yönetimi, ekosistem hizmetlerinin korunması, mekânsal planlama süreçleri ve iklim değişikliğine uyum politikalarının geliştirilmesine bilimsel katkı sağlaması beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kentsel Yayılma, Antropojenik Peyzaj Dönüşümü, Kıyı Sulak Alanları, Arazi Kullanım Değişimi, İstanbul.
Abstract (English)
Coastal wetlands are critical natural systems that provide essential ecosystem services such as biodiversity conservation, carbon storage, water quality regulation, flood control, and climate change adaptation. The Ramsar Convention, one of the most important international legal frameworks for the protection of these areas, aims to conserve the ecological character of wetlands in line with the principle of sustainable management. However, rapid urbanization; industrialization, the development of infrastructure for various transportation systems; tourism; and land use changes are creating increasing anthropogenic pressures on wetlands, particularly those located in coastal zones, thereby accelerating the transformation of the natural landscape.
Coastal areas are among the spatial units where urbanization pressure is felt most intensely and where natural ecosystems undergo the most rapid transformation. In particular, in the coastal sections of Istanbul between the districts of Küçükçekmece and Silivri (Küçükçekmece, Avcılar, Beylikdüzü, Büyükçekmece, Silivri), population growth, transportation investments, industrial and residential development, and tourism have substantially altered the structure of the coastal landscape, leading to the shrinking of wetlands, the concretization of coastal areas, the fragmentation of natural habitats, and the reshaping of land use patterns. This study aims to reveal, in their spatial and temporal dimensions, the urban sprawl process, the changes in coastal wetlands, and the associated anthropogenic landscape transformation that occurred in the coastal zone between the Küçükçekmece and Silivri districts during the 1985–2026 period.
The study utilized multi-temporal remote sensing data and ancillary spatial datasets. In this context, long-term land use changes were examined using Landsat 5, Landsat 8, and Landsat 9 satellite imagery together with the SRTM Digital Elevation Model (DEM), while Sentinel-2 imagery was used to determine current land cover and coastal dynamics. To identify urban sprawl and changes in water surfaces, the Normalized Difference Built-up Index (NDBI) and the Modified Normalized Difference Water Index (MNDWI) analyses were performed on the Google Earth Engine platform. Land use and land cover changes were assessed using the CORINE Land Cover and Urban Atlas datasets, and all data were analyzed with an integrated approach using Geographic Information Systems (GIS) and remote sensing techniques.
As a result of the study, it is intended to identify the spatial pattern of urban sprawl in the Küçükçekmece-Silivri coastal zone, the temporal changes occurring in coastal wetlands, and the areas where anthropogenic landscape transformation is concentrated. In addition, the study aims to quantitatively demonstrate the pressure of urban development on wetland ecosystems and to evaluate the findings in line with the conservation principles of the Ramsar Convention. The research is expected to make a scientific contribution to the sustainable management of coastal wetlands, the protection of ecosystem services, spatial planning processes, and the development of climate change adaptation policies.
Coastal areas are among the spatial units where urbanization pressure is felt most intensely and where natural ecosystems undergo the most rapid transformation. In particular, in the coastal sections of Istanbul between the districts of Küçükçekmece and Silivri (Küçükçekmece, Avcılar, Beylikdüzü, Büyükçekmece, Silivri), population growth, transportation investments, industrial and residential development, and tourism have substantially altered the structure of the coastal landscape, leading to the shrinking of wetlands, the concretization of coastal areas, the fragmentation of natural habitats, and the reshaping of land use patterns. This study aims to reveal, in their spatial and temporal dimensions, the urban sprawl process, the changes in coastal wetlands, and the associated anthropogenic landscape transformation that occurred in the coastal zone between the Küçükçekmece and Silivri districts during the 1985–2026 period.
The study utilized multi-temporal remote sensing data and ancillary spatial datasets. In this context, long-term land use changes were examined using Landsat 5, Landsat 8, and Landsat 9 satellite imagery together with the SRTM Digital Elevation Model (DEM), while Sentinel-2 imagery was used to determine current land cover and coastal dynamics. To identify urban sprawl and changes in water surfaces, the Normalized Difference Built-up Index (NDBI) and the Modified Normalized Difference Water Index (MNDWI) analyses were performed on the Google Earth Engine platform. Land use and land cover changes were assessed using the CORINE Land Cover and Urban Atlas datasets, and all data were analyzed with an integrated approach using Geographic Information Systems (GIS) and remote sensing techniques.
As a result of the study, it is intended to identify the spatial pattern of urban sprawl in the Küçükçekmece-Silivri coastal zone, the temporal changes occurring in coastal wetlands, and the areas where anthropogenic landscape transformation is concentrated. In addition, the study aims to quantitatively demonstrate the pressure of urban development on wetland ecosystems and to evaluate the findings in line with the conservation principles of the Ramsar Convention. The research is expected to make a scientific contribution to the sustainable management of coastal wetlands, the protection of ecosystem services, spatial planning processes, and the development of climate change adaptation policies.
Keywords: Urban Sprawl, Anthropogenic Landscape Transformation, Coastal Wetlands, Land Use Change, Istanbul.
Bu Bildiriye Atıf Yapmak İçin (Cite as):
DOĞAN, M. (2026). İstanbul'un Küçükçekmece-Silivri İlçeleri Arasında Antropojenik Kıyı Dönüşümü: Kentsel Yayılmanın Sulak Alan Ekosistemi Üzerindeki Etkisi. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 4: Kentsel Yayılma, Turizm, Sanayi ve Tarımsal Faaliyetlerin Etkileri (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.XXXXXXX (Zenodo İndeksleme Sürecinde)
DOĞAN, M. (2026). İstanbul'un Küçükçekmece-Silivri İlçeleri Arasında Antropojenik Kıyı Dönüşümü: Kentsel Yayılmanın Sulak Alan Ekosistemi Üzerindeki Etkisi. İçinde: A. E. Erginal (Ed.), Türkiye'de Antroposen Çağında Sulak Alanlarda Ekolojik Riskler Çalıştayı Bildiri Özetleri Kitabı - Konu 4: Kentsel Yayılma, Turizm, Sanayi ve Tarımsal Faaliyetlerin Etkileri (s. 8). ÇOMÜ Yayınları. Zenodo DOI: 10.5281/zenodo.XXXXXXX (Zenodo İndeksleme Sürecinde)